Kur një gjykatë kombëtare nuk është e sigurt si duhet kuptuar një rregull i Bashkimit Evropian (BE), mund t'i drejtojë një pyetje Gjykatës së Drejtësisë së BE-së (GJDBE), me procedurën e vendimit paraprak (preliminary ruling). Por përgjigja e Luksemburgut është vetëm gjysma e rrugës: çështja kthehet te gjykata kombëtare, e cila duhet ta zbatojë atë përgjigje në rastin konkret. Si ndodh kjo në praktikë?
Artikulli "Judicial cooperation in environmental matters: Mapping national courts behaviour in follow-up cases", botuar në Environmental Law Review (vëll. 20, nr. 2, 2018, f. 89–108), i përgjigjet kësaj pyetjeje për gjykatat e Mbretërisë së Bashkuar. Autorët shqyrtuan çështjet mjedisore në të cilat gjykatat britanike i kishin drejtuar pyetje GJDBE-së, nga anëtarësimi në vitin 1973 deri në janar 2017, dhe mënyrën si i zbatuan përgjigjet.
Në të gjitha çështjet e gjetura, gjykatat britanike treguan gatishmëri për të bashkëpunuar me GJDBE-në, por në shkallë të ndryshme. Artikulli dallon tri prirje: bashkëpunim të plotë, bashkëpunim të pjesshëm dhe bashkëpunim të supozuar.
Pse ka rëndësi për Shqipërinë. Pas anëtarësimit në BE, gjykatat shqiptare do të mund t'i drejtojnë pyetje GJDBE-së dhe do të duhet t'i zbatojnë përgjigjet e saj. Edhe sot, gjatë përafrimit, ligjet shqiptare për mjedisin ndjekin direktivat e BE-së, dhe praktika e GJDBE-së ndihmon për t'i interpretuar. Për kompanitë që investojnë në energji, industri ose infrastrukturë, kjo praktikë është pjesë e rrezikut ligjor që duhet vlerësuar që tani.